งาน

การเกิดปัญหาและประโยชน์ของดินเปรี้ยว

จัดทำโดย

เด็กหญิง บุษกร คำภักดี (ม.3/8 เลขที่ 22)

เด็กหญิง พิจิตรา เหราวรรณ์ (ม.3/8 เลขที่ 24)

เด็กหญิง อริญญา เมาะราศี (ม.3/8 เลขที่ 45)

รายงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาการศึกษาค้นคว้าและสร้างองค์ความรู้

(Research and Knowledge Formation : IS1)

โรงเรียนสตรีศึกษา จังหวัดร้อยเอ็ด

ภาคเรียนที่ 1 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ปีการศึกษา 2557

รายงานการศึกษาค้นคว้าเรื่อง     การเกิดปัญหาและประโยชน์ของดินเปรี้ยว

ผู้ศึกษาค้นคว้า                             เด็กหญิง บุษกร คำภักดี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3/8 เลขที่ 22

                                                    เด็กหญิง พิจิตรา เหราวรรณ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3/8 เลขที่ 24

                                                    เด็กหญิง อริญญา เมาะราศี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3/8 เลขที่ 45

ครูที่ปรึกษา                                 นางสาว จรรยพร  พื้นแสน

โรงเรียน                                      สตรีศึกษาร้อยเอ็ด สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา                           เขต 27  ปีการศึกษา 2557

บทคัดย่อ

        การศึกษาเรื่อง การเกิดปัญหาและประโยชน์ของดินเปรี้ยว มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายการเกิดปัญหาดินเปรี้ยว และเพื่อแนะนำวิธีแก้ไขปัญหาดินเปรี้ยว อธิบายประโยชน์ของดินเปรี้ยว โดยมุ่งศึกษาไปที่ปัญหาการเกิดปัญหาของดินเปรี้ยวที่เกษตรกรชาวไทยประสบปัญหาอยู่จนถึงปัจจุบันว่าสามารถแก้ไขได้หรือไม่และการเกิดปัญหาดินเปรี้ยวนั้นเกิดจากอะไร สามารถใช้ประโยชน์จากดินเปรี้ยวได้อย่างไรบ้าง  รวมทั้งเอกสาร แนวคิด ทฤษฏีและผลการวิจัยต่างๆผลการศึกษาค้นพบว่าประโยชน์ของดินเปรี้ยวนั้นสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ในการทำการเกษตร

คำนำ

การเกิดปัญหาและประโยชน์ของดินเปรี้ยว ที่ผู้เขียนได้เรียบเรียงขึ้นจากความสนใจในการเกษตรและการเกิดปัญหาต่างๆในด้านการเกษตรและเลือกปัญหาที่ตนเองสนใจมาเรียบเรียงบทความนี้หวังว่าจะมีประโยชน์ต่อการทำการเกษตรได้ไม่มากก็น้อย

คณะผู้จัดทำ

สารบัญ

หน้า

บทคัดย่อ

คำถามการศึกษาค้นคว้า   …………………………………………………………………      1

วัตถุประสงค์ของการศึกษาค้นคว้า   ……………………………………………………...      2

สมมุติฐานการศึกษาค้นคว้า   …………………………………………………………….       2

ผลการศึกษาค้นคว้า   …………………………………………………………………….       2

   ความหมายของคำว่า “ดินเปรี้ยว”   …………………………………………………....        2-3

   ชนิดของดินเปรี้ยว   …………………………………………………………………...        3-4

   สาเหตุการเกิดดินเปรี้ยว   ……………………………………………………………..         5

   ผลกระทบจากการเกิดดินเปรี้ยว   …………………………………………………….          6

   แนวทางการแก้ปัญหาดินเปรี้ยว   …………………………………………………….          7

   ประโยชน์ของดินเปรี้ยว   …………………………………………………………….          7

   การจัดการดินที่ถูกต้องเหมาะสมในการปลูกไม้ผล  …………………………………        8-9

  สรุปและอภิปรายผล   ………………………………………………………………...           9

บรรณานุกรม   …………………………………………………………………………          10

1

ที่มาและความสำคัญของปัญหา

          ปัญหาดินเปรี้ยวนั้นถือว่าเป็นปัญหาของชาวเกษตรกรทุกๆคนที่ผลิตผลผลิตเช่น ข้าว เนื่องจากดินเปรี้ยวส่วนใหญ่แพร่กระจายอยู่ไปทั่วทุกภาค โดยเฉพาะที่ราบลุ่มภาคกลางตอนใต้ บริเวณชายฝั่งทะเลออกเฉียงเหนือ และทางชายฝั่งทะเลตะวันออกของภาคใต้  ทำให้เกษตรกรทุกพื้นที่ที่ประสบปัญหาดินเปรี้ยวนี้ทำการเกษตรได้ไม่ดีเท่าที่ควรและผลผลิตจะได้จำนวนน้อยหรือบางพื้นที่ก็ไม่สามารถปลูกข้าวได้เพราะปัญหาดินเปรี้ยว  ดังนั้นการเกิดปัญหาดินเปรี้ยวนี้ทำให้เกษตรกรประสบปัญหาใหญ่เลยทีเดียว แต่ดินเปรี้ยวนั้นไม่ได้มีแค่ข้อเสียเท่านั้น ดินเปรี้ยวยังสามารถสร้างผลผลิตชนิดอื่นได้จากวิธีมากมายและปัญหาดินเปรี้ยวนี้จะมีทางออกอย่างไรเพื่อเกษตรกรที่ประสบปัญหา

คำถามการศึกษาค้นคว้า

            1.ทำไมจึงเกิดดินเปรี้ยว

            2.จะแก้ปัญหาดินเปรี้ยวได้อย่างไร

            3.ประโยชน์ของดินเปรี้ยวนั้นคืออะไร

            4.เกษตรกรสามารถปลูกพืชในดินเปรี้ยวได้จริงหรือ

2

วัตถุประสงค์ของการศึกษาค้นคว้า

                  1.เพื่ออธิบายการเกิดปัญหาดินเปรี้ยว

                  2.เพื่อแนะนำวิธีแก้ไขปัญหาดินเปรี้ยว

                  3.เพื่ออธิบายประโยชน์ของดินเปรี้ยว

สมมุติฐานการศึกษาค้นคว้า

                 การเกิดปัญหาดินเปรี้ยวที่สามารถแก้ไขได้และการนำประโยชน์ของดินเปรี้ยวไปใช้ในการปลูกพืชที่เกิดจากดินเปรี้ยว

ผลการศึกษาค้นคว้า

                ความหมายของคำว่า “ดินเปรี้ยว”

                ดินเปรี้ยว หรือ ดินกรดจัด (Acid soil) หมายถึง ดินที่มีค่า pH วัดได้ต่ำกว่า 7.0 ดังนั้น ดินเปรี้ยวจัด (Acid sulfate soil) จึงเป็นดินเปรี้ยว หรือ ดินกรด ชนิดหนึ่งแต่มีความหมายแตกต่างจากดินกรดทั่วๆไปหนังสือคำบัญญัติศัพท์ภูมิศาสตร์ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (พ.ศ.2523) ได้ให้ความหมายว่า Acid sulfate soil หมายถึง ดินเปรี้ยวจัด ดินกรดจัด หรือ ดินกรดกำมะถัน

จากความหมายดังกล่าว สรุปได้ว่า ดินเปรี้ยว คือ ดินที่มีค่า pH ต่ำกว่า 7 ซึ่งเป็นกรด

3

ประเภทของดินเปรี้ยว

          ดินกรดเป็นดินที่ปัญหาทางการเกษตรเนื่องจากสมบัติที่เป็นกรดซึ่งมีผลต่อกระบวนการเจริญเติบโตของพืชแล้วส่งผลต่อปริมาณผลิตผลทางการเกษตร

พบว่าดินกรดจะมีลักษณะของดินและกระบวนการเกิดดินสามารถแบ่งประเภทของดินได้ 3 ประเภท ดังนี้

         1.ดินเปรี้ยวจัด ดินกรดจัด หรือดินกรดกำมะถัน (Acid sulfate soil) ดินเปรี้ยวจัด ดินกรดจัด หรือดินกรดกำมะถัน (Acid sulfate soil) เป็นดินทีเกิดจากการตกตะกอนของน้ำทะเลหรือตะกอนน้ำกร่อย ที่มีสารประกอบของกำมะถันซึ่งจะถูกเปลี่ยนเป็นกรดกำมะถันตามกระบวนการธรรมชาติสะสมในชั้นหน้าตัดของดินโดยจะเป็นดินที่มีความเป็นกรดสูง ความอุดมสมบูรณ์ต่ำ ขาดธาตุอาหารที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืชอย่างรุนแรง เช่น

ขาดธาตุฟอสฟอรัส ไนโตรเจนแถมยังมีธาตุอาหารบางชนิดเกินความจำเป็นซึ่งส่งผลร้ายหรือเป็นอันตรายต่อการเจริญเติบโตของพืชเช่น ธาตุเหล็ก อลูมิเนียม เป็นต้น

      

4

         2.ดินอินทรีย์ หรือโดยทั่วไปเรียกว่า “ดินพรุ” ในประเทศมีดินที่เป็นดินอินทรีย์แพร่กระจายอยู่หนาแน่นอยู่ตามแนวชายแดนหรือเขตชายแดนไทยและมาเลเซียเป็นส่วนใหญ่นอกจากนั้นยังพบโดยทั่วๆ ไปในภาคใต้และภาคตะวันออกของประเทศ พื้นที่ที่เป็นพื้นที่พรุหรือพื้นที่ดินอินทรีย์นั้น ตามธรรมชาติจะเป็นที่ลุ่มน้ำที่มีน้ำขังอยู่ตลอดทั้งปีซึ่งเกิดจากการทับถมของพืชต่าง ๆ ที่เปื่อยผุพังเป็นชั้นหนาตั้งแต่ 40 เซนติเมตร ไปจนถึงมีความหนาประมาณ 10 เมตร มีการสลายตัวอย่างช้าๆทำให้กรดอินทรีย์ถูกปล่อยออกมาสะสมอยู่ตลอดเวลาอย่างต่อเนื่อง ดินชนิดนี้จะมีปริมาณดินเหนียวต่ำ และมีปริมาณธาตุอาหารหลักและธาตุอาหารรองที่จำเป็นต่อพืชอยู่น้อยดินชนิดนี้ที่พบในบริเวณที่ราบลุ่มตามชายทะเลจะมีดินเปรี้ยวจัดแฝงอยู่ในชั้นล่างของดิน ถ้ามีการระบายน้ำออกจากพื้นที่บริเวณพื้นที่พรุจนถึงระดับของดินเปรี้ยวจัด

แฝงอยู่จะก่อให้ปัญหาใหม่ตามมาคือจะเกิดเป็นดินกรดกำมะถันขึ้น ทำให้มีปัญหาซ้ำซ้อนทั้งดินเปรี้ยวจัดและดินอินทรีย์ ซึ่งจะทำให้เสียค่าใช้จ่ายในการปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมขึ้นมาอีก

      3.ดินกรด หรือดินกรดธรรมดา ดินกรดหรือดินกระธรรมดา เป็นดินเก่าแก่อายุมากซึ่งพบได้โดยทั่วไป ดินกรดเกิดขึ้นบริเวณพื้นที่เขตร้อนชื้นมีฝนตกชุก ดินที่ผ่านกระบวนการชะล้างหรือดินที่ถูกใช้ประโยชน์มาเป็นเวลานาน ซึ่งจะทำให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำเนื่องจากดินเหนียวและอินทรีย์วัตถุถูกชะล้างไปด้วยมีผลทำให้ความอุดมสมบูรณ์โดยทั่วๆไปของดินต่ำจนถึงต่ำมาก นอกจากนี้ดินยังมีความสามารถในการอุ้มน้ำต่ำอีกด้วย

5

กระบวนการเกิดดินเปรี้ยว

          กระบวนการเกิดดินเปรี้ยว ประกอบด้วยกระบวนการที่สำคัญคือกระบวนการเกิดวัตถุต้นกำเนิดดินเปรี้ยวจัดหรือเรียกว่ากระบวนการสร้างดินทางธรณีวิทยา (geogenetic process)

และกระบวนการเกิดชั้นดินเปรี้ยวจัดหรือเรียกว่า กระบวนการสร้างดินทางปฐพีวิทยา (pedogenetic process) ซึ่งกระบวนการเกิดวัตถุต้นกำเนิดดินเปรี้ยวจัดจะเกี่ยวข้องกับ

การเกิดสารประกอบไพไรท์ (pyrite) หรือสารประกอบซัลไฟด์ แต่กระบวนการเกิดชั้นดินเปรี้ยวจัดจะเกี่ยวข้องกับการออกซิไดซ์สารไพไรท์แล้วเกิดเป็นสารประกอบของกรดกำมะถัน

สาเหตุการเกิดปัญหาดินเปรี้ยว

         เกิดในบริเวณที่มีการสะสมของตะกอนจากน้ำทะเลหรือน้ำกร่อยเป็นระยะเวลานาน  ซึ่งบริเวณนั้น ๆ  จะมีน้ำท่วมขังและเกิดการสะสมของแร่ไพไรท์ (pyrite) ในชั้นตะกอนดินมากขึ้น  ต่อมาเกิดการเปลี่ยนแปลงทางธรณีสัณฐานของผิวโลกเกิดการถอยร่นของฝั่งทะเลทำให้ดินบริเวณนั้น  น้ำท่วมไม่ถึง  แร่ไพไรท์จึงเกิดการรวมตัวกับออกซิเจนในอากาศและน้ำเกิดเป็นเหล็กซัลเฟตและกรดกำมะถันปะปนอยู่ในดิน  ซึ่งกรดกำมะถันนี้  คือสาเหตุที่ทำให้เกิดดินเปรี้ยวจัด

6

ผลกระทบของการเกิดดินเปรี้ยว

          ดินเปรี้ยวจัด นับว่าเป็นดินที่ก่อให้เกิดปัญหาอย่างมากต่อระบบเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ เนื่องจากพื้นที่ดินเปรี้ยวส่วนใหญ่แพร่กระจายอยู่ทั่วไปในทุกภาคของประเทศ โดยเฉพาะที่ราบลุ่มภาคกลางตอนใต้ บริเวณชายฝั่งทะเลตะวันออกเฉียงใต้และชายฝั่งทะเลตะวันออกของภาคใต้ ดินเปรี้ยวจัดส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่มมีน้ำขังอยู่ตลอดช่วงฤดูฝนและลักษณะของดินเป็นดินเหนียวจึงจัดใช้เป็นพื้นที่เพาะปลูกข้าว ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้บริเวณพื้นที่ดังกล่าวให้ผลผลิตข้าวต่ำ ถึงแม้สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปเหมาะสมต่อการทำนาก็ตาม แต่เมื่อเปรียบเทียบกับพื้นที่ซึ่งไม่ใช่ดินเปรี้ยวจัดซึ่งจะให้ผลผลิตเฉลี่ยมากกว่าหลายเท่า ดังนั้นการแก้ไขปรับปรุงดินเปรี้ยวจัดจึงเป็นสิ่งที่ต้องดำเนินการอย่างเร่งด่วนและต่อเนื่อง 

เมื่อพิจารณาถึงปัญหาและอุปสรรคของดินเปรี้ยวจัดพบว่าความเป็นกรดอย่างรุ่นแรงของดินเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้การเจริญเติบโตของพืชและผลผลิตของพืชตกต่ำ เพราะทำให้ความเป็นประโยชน์ของธาตุอาหารหลักของพืชลดลงหรือมีไม่พอเพียงต่อความต้องการของพืช ธาตุอาหารของพืชที่มีอยู่ในระดับต่ำคือ ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส ส่วนธาตุอาหารของพืชบางชนิดมีเกินความจำเป็นซึ่งจะก่อให้เกิดอันตรายต่อการเจริญเติบโนและผลผลิตของพืชที่ปลูก เช่น อลูมิเนียม เหล็ก แมงกานีส และความเป็นกรดจัดยังมีผลต่อกิจกรรมของจุลินทรีย์ที่อาศัยอยู่ในดินและมีประโยชน์ต่อพืชมีปริมาณที่ลดลง ดังนั้นจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นที่จะต้องหาลู่ทางที่เหมาะสมในการแก้ปัญหาดินเปรี้ยวจัดเพื่อเพิ่มปริมาณผลผลิตให้สูงขึ้น ซึ่งเป็นการแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจและสังคม รวมทั้งเป็นการแก้ปัญหาการใช้ทรัพยากรดินให้เกิดประโยชน์อย่างคุ้มค่า มีประสิทธิภาพ และยั่งยืนต่อไป 

7

แนวทางการแก้ปัญหาดินเปรี้ยว

          แนวทางการจัดการดินเปรี้ยวจัดให้เหมาะสมในการปลูกพืชนั้น จะต้องพิจารณาจากสภาพปัญหาและข้อจำกัดต่างๆ ของดินเปรี้ยว จัดร่วมกับการพิจารณาชนิดของพืชที่จะทำการปลูกและจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องใช้ความรู้และประสบการณ์หลายๆ ด้านเกี่ยวกับการจัดการด้านดิน จัดการด้านน้ำ และจัดการด้านพืชให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่นั้นๆ โดยอาจจะเลือกใช้วิธีการจัดการด้านดิน การจัดการด้านน้ำหรือการจัดการด้านพืชอย่างใดอย่างหนึ่งหรือทำควบคู่กันไปตามความเหมาะสมของสภาพพื้นที่และความรุนแรงของปัญหาที่เกิด อย่างไรก็ตามการปรับปรุงแบบเบ็ดเสร็จ จะเป็นวิธีการที่เหมาะสมที่สุด

ประโยชน์ของดินเปรี้ยว

       การใช้ประโยชน์ในดินเปรี้ยวนี้โดยทั่วๆไปใช้ทำนาปลูกข้าวซึ่งส่วนใหญ่เป็นนาหว่าน

สำหรับบริเวณที่มีแหล่งน้ำชลประทาน เกษตรกรจะปลูกไม้ผลยืนต้น เช่น ส้ม มะม่วง ฝรั่ง ที่เป็นพืชที่ทนต่อสภาพดินเปรี้ยวการปลกไม้ผลในพื้นที่ดินเปรี้ยวนี้จำเป็นต้องมีการจัดการที่ถูกต้องและมีการปรับปรุงดินให้เหมาะสมต่อการใช้ประโยชน์ของดินโดยลดความเป็นกรด ป้องการเกิดกรดเพิ่มขึ้นควบคู่ไปกับการเพิ่มธาตุอาหารพืชในดินให้เหมาะสมต่อชนิดพืชที่ปลูกด้วย

8

การจัดการดินที่ถูกต้องเหมาะสมในการปลูกไม้ผล

        1.คัดเลือกพืชที่มีความทนทานต่อสภาพดินเปรี้ยว เช่น ส้ม มะพร้าว ฝรั่ง ละมุด มะกอก เป็นต้น

  

        2.เป็นทำเลอยู่ใกล้แหล่งน้ำ และสามารถนำน้ำมาใช้ได้ตลอดทั้งปี

        3.สร้างคันดินกั้นน้ำขนาดใหญ่ล้อมรอบแปลง เพื่อป้องกันน้ำท่วมขังในฤดูฝน

        4.ขุดยกร่องสวนโดยปาดเอาหน้าดินมาพูนเป็นสันร่องไว้ตรงกลางดินที่อยู่ลึกลงไปนำมาพอกไว้ด้านข้าง โดยทำการขุดยกร่องแบบเดียวกันนี้จนทั่วทั้งแปลงเพื่อเพิ่มความลึกของหน้าดิน

        5.ท้องร่องที่ขุดเอาไว้เอาหน้าดินออกไปแล้วกลายเป็นร่องน้ำ น้ำในส่วนนี้จะเป็นน้ำเปรี้ยวจะระบายออกเมื่อน้ำเปรี้ยวจัด แล้วจึงระบายน้ำจืดเข้ามาแทนใหม่

        6.ใส่หินปูนฝุ่นหรือปูนมาร์ลเพื่อลดความเป็นกรดของดิน โดยหว่างทางร่องที่ปลูกอัตรา 3 ตัน/ไร่ หรือตามผลวิเคราะห์ดิน

        7.กำหนดระยะปลูกตามความเหมาะสมแต่ละชนิดพืช

        8.ขุดหลุมปลูกขนาด กว้าง ยาว และลึก 50 เซนติเมตร แยกดินชั้นบนและดินชั้นล่างไว้ต่างหาก ตากผึ่งดินไว้เพื่อฆ่าเชื้อโรค แล้วเอาส่วนที่เป็นหน้าดินผสมกับปุ๋ยคอกและปุ๋ยหมัก และบางส่วนของดินล่าง ผสมปูนมาร์ลหรือหินฝุ่น อัตรา 2.5 กิโลกรัม/หลุม แล้วกลบลงไปในหลุมให้เต็ม

9

        9.ควรปลูกพืชในต้นฤดูฝน เนื่องจากอากาศชุ่มชื้นพืชตั้งตัวได้เร็ว พร้อมใส่ปุ๋ยเคมีตามความต้องการของพืชชนิดนั้น

สรุปและอภิปรายผล

        คำตอบของคำถามที่ว่า “การเกิดปัญหาดินเปรี้ยวที่สามารถแก้ไขได้และการนำประโยชน์ของดินเปรี้ยวไปใช้ในการปลูกพืชที่เกิดจากดินเปรี้ยวเป็นไปได้จริงหรือ?”  ก็คือเป็นผลมาจากดินเปรี้ยว หรือดินกรด (Acid soil) หมายถึง ดินที่มีค่า pH วัดได้ต่ำกว่า 7.0 ดังนั้น ดินเปรี้ยวจัด (Acid sulfate soil) จึงเป็นดินเปรี้ยวหรือดินกรดชนิดหนึ่ง เมื่อเราได้รู้ถึงปัญหาแล้ววิธีแก้ไขก็คือการปลูกพืชไม้ผลที่สามารถปลูกได้ในดินที่เป็นดินเปรี้ยว เพราะฉะนั้นแล้วข้อสรุปของปัญหาที่ว่า การนำประโยชน์ของดินเปรี้ยวไปใช้ในการปลูกพืชที่เกิดจากดินเปรี้ยวเป็นไปได้จริงหรือ? นั้น ก็คือ สามารถทำได้ โดยการปลูกไม้ผล เช่น ส้ม ฝรั่ง มะกอก เป็นต้น

10

บรรณานุกรม

บ้านจอมยุทธ  ดินเปรี้ยว [ออนไลน์]  จาก

http://www.baanjomyut.com/library_2/soil/04.html  สืบค้นเมื่อ 29 มิถุนายน 2557

www.sites.google.com  ดินเค็ม – ดินเปรี้ยว [ออนไลน์]  จาก

https://sites.google.com/site/kaelngdin501/home/din-khem-din-periyw สืบค้นเมื่อ 29 มิถุนายน 2557

เอกสารเพื่อการถ่ายทอดเทคโนโลยี ชุดความรู้และเทคโนโลยี การพัฒนาที่ดิน [ออนไลน์]  จาก

http://www.ldd.go.th/menu_Dataonline/G4/G4_14.pdf  สืบค้นเมื่อ 29 มิถุนายน 2557

สถานีพัฒนาที่ดินฉะเชิงเทรา แนวทางการแก้ไขปัญหาดินเปรี้ยว [ออนไลน์]  จาก

http://www.fisheries.go.th/fpo-nakhonnayok/attachments/din.files/แนวทางการแก้ไขปัญหาดินเปรี้ยว.htm  สืบค้นเมื่อ 29 มิถุนายน 2557

ดินเปรี้ยวเกิดจากอะไร? [ออนไลน์]  จาก

http://guru.google.co.th/guru/thread?tid=34ec40f971f5b5bf  สืบค้นเมื่อ 29 มิถุนายน 2557